De Unix filosofie
software design open source inspiratie
3 mei 2021
Het ontwerpen van software kent, net als alle andere dingen die door mensen verzonnen en gemaakt worden, esthetische stromingen. Een van die filosofiën is de Unix filosofie. Daarbij staat simpliciteit van toepassingen centraal.
Op de Wikipedia pagina over Unix Filosofie wordt de oorspronkelijke filosofie als volgt omschreven:
- Zorg ervoor dat ieder programma één ding goed doet. Heb je iets anders nodig, bouw dan iets nieuws in plaats van oude programma’s compliceren met nieuwe features.
- Ga ervan uit dat de output van je programma input wordt van een ander, nog onbekend programma. Stop de output niet vol met overbodige informatie. Voorkom moeilijke input met strenge kolom-eisen of binaire formaten. Verplicht geen interactieve input.
- Ontwerp en maak software, zelfs operating systems, die snel kunnen worden uitgeprobeerd; liefst binnen een paar weken. Gooi onhandige stukjes gewoon weg en bouw ze opnieuw.
- Gebruik programmaatjes in plaats van ongeschoolde ondersteuning om het programmeren makkelijker te maken, zelfs als je daarvoor even moet uitwijken om ze te maken, en ga ervan uit dat je sommige van deze tooltjes daarna gewoon weer gaat weggooien.
Een mooiere formulering, die leest als een stukje poezie, komt van Mike Gancarz:
- Klein is prachtig.
- Zorg dat elk programma één ding goed doet.
- Bouw zo snel mogelijk een prototype.
- Kies voor herbruikbaarheid boven efficientie.
- Sla data op in platte tekst.
- Gebruik de hefboomwerking van software in je voordeel.
- Gebruik shell scripts om hefboomwerking en herbruikbaarheid te vergroten.
- Vermijd gebruikersinterfaces die constant aandacht vragen.
- Maak van ieder programma een filter.
Ik gebruik deze filosofie ook bij het maken van digitale tools die mensen ondersteunen op de werkvloer, maar nog altijd zie ik daar vaak de neiging tot “feature proliferation”: het toevoegen van telkens maar weer extra functionaliteit aan applicaties waar alles in zit en alles mee moet, met alle gevolgen van dien.
Andere aantekeningen
Open Samenwerken, hoe doe je dat?
14 juni 2021
Je project open stellen voor open samenwerking met andere organisaties, teams of "de community" is niet altijd eenvoudig. Toch is het de wens van veel overheidsprojecten om meer open te gaan werken. Code for NL organiseerde een meetup waarin vanuit drie projecten ervaringen werden gedeeld.
Single Point of Failure
31 augustus 2025
We vrezen vaak het single point of failure — één plek waar alles kan vastlopen of lekken. Maar juist daar zit ook de sleutel: één plek om te sturen, te beveiligen en fouten te herstellen. Of het nu gaat om een AI-gateway die digitale autonomie waarborgt, of een centraal administratiekantoor voor medisch onderzoek dat privacy en toestemming strak beheert: kwetsbaarheid en mitigatie vallen samen. De crux is niet óf je centraliseert, maar hóe je dat ene punt zo inricht dat het een bron van vertrouwen wordt.
Gemeente Amsterdam doet ‘t zelf(s)
18 april 2018
De gemeente Amsterdam ontwikkelt sinds twee jaar open source toepassingen in eigen huis. “Leveranciers houden de overheid vaak gegijzeld met ondoorzichtige software”, beweert Datalab directeur Berent Daan.